Search for Stories

Sunday, November 07, 2021

Soldier

Soldier

"" Our flag does not fly because the wind moves it , it flies with the last breath of each soldier who died protecting it "" 

Bisan sa pagtamak nako sa Cebu gusto kong mobalik sa Mindanao. Nahibilin gihapon akong huna² nila Kuya. Dili gyod nako ma explain ang kakulba, dili naman unta nako madungog ang mga buto² pero nahadlok ko sa mahimong dangatan nila Kuya sa Marawi. Gisundo ko ni Kuya Ben ug daghan kaayo siyag pangutana nako wala ba ko naunsa, komusta si Kuya Kevin , giunsa namo paggawas sa Marawi. Tubagon unta nako tanan pero makahilak ko nga nag recall sa mga hitabo ug sa mga porma sa mga tawo nga nangahadlok kaayo luoy kaayo labina mga bata.  Nakabentaha lang mi kay naa mi sakyanan pero malooy gyod ka sa uban nga nanggilakaw lang nanggidala sa ilang mga gamit ug mga anak unya ang uban sige nag panggihilak sa daplin sa kalsada. Lami kaayo sila pasakyon pero dili napud mi maigo kay daghan pud mig gamit karga. Wa gyod ko magdahom mga maing-adto ang pagbakasyon nako sa Marawi. 
Me: Kuya pwede ugma nalang? Dili pa nako kayang erecall tanan.
Kuya: ok, importante naa naka ani. Si Kevin nalang gyod  ako gyod tong dukdukon ug dili to makauli aning Cebu.
Me: Pasulod nato sila sa Marawi paglakaw namo.
Kuya: Mao na lagi ni akong giingon, ngano paman gyong sundalo pa gyod iyang gipili kadaghan sa trabaho nga pwede niyang sudlan. Ani pa gyong trabaho nga delikado kaayo. 

Bisan pag unsaon namo si Kuya Kevin aron lang dili magsundalo ,wala gyod mi nahimo kay mao gyod iyang gusto ug mao iyang pangandoy  nga trabaho.  
Wa nami mahimo kondi iampo nalang nga makauli siyang buhi ug kompleto. Niabot na ang semana nagkagrabe ang nahitabo sa Mindanao labina ang battle sa ground ang Marawi city. Lain kaayo tan -awon ang mga balita ug ang mga  nangamatay nga mga Sundalo ug ang mga civilian nga gi pang hostage ug na trap sa ilang mga balay. Sige kog tawag ni Ate Gen ug komusta na sila, wala ba nanawag si Kuya Kevin pero wala gihapon silay balita, bisan wala na sila sa Marawi feeling nila dili gihapon sila safe sa Iligan bisag gilibotan nag mga sundalo ang Iligan City hadlok gihapon kay usahay naay makit-an terorista ug samotan pa gyod nga dungog kaayo nila ang mga binombahay sa Marawi mas na stress ug samot si Ate kay nabalaka kaayo ni Kuya Kevin . Mga 3 weeks pa ang nilabay ayha pa nakatawag   namo si Kuya Kevin. Nakahilak nalang ko nag-estorya ming Kuya.
Me: Ya, uli nalang ug Cebu please.
Kuya: Dili pa, daghan pa mig trabaho diri Cyn. 
Me: kanus-a paman tawon na mahuman. 
Kuya: Mahuman ra ni Puhon.  Hunahunaa lang diha nga namadlong lang kog mga badlongon nga mga bata diri kinahanglang tagaan gyod ni silag leksiyon.  
Me: ok ra ka diha? Wa kay mga samad o mga igo? 
Kuya: makatindog pa imong Kuya Cyn, ok pa kaayo.
Me: naa kay igo!
Kuya: gamay ra kaayo layo ra ni kaayo sa atay. 
Me: kami may unang mamatay ani tungod sa kabalaka 

Nakatawag ra diay to namo sila Kuya kay gitambalan iyang kamot kay naigo. Nahadlok noon mig samot kay basig sa sunod dili lang kamot ang maigo niya. Gisalig nalang gyod namo sa Ginoo si Kuya Kevin kay wala gyod mi laing mahimo. Nahuwasan nako gamay ni Kuya nga ok ra siya pero si Joey wala gihapon katawag, last niyang tawag sa didto pa ko sa Marawi. Sige lang gyod kog ampo nga ok ra kaayo siya. Nilabay pag semana dihang ni ring akong cellphone tungang gabie na, gi full volume gyod nako aron madungog nako ang mga tawag ni Kuya o ni Joey. Nakamata gyod ko dayon pagkakita nako nga si Joey nanawag. Pagtubag nako, diha pay mga buto² sa iyang background murag  naa gyod siya sa duol.
Joey: na distorbo ka ma'am? 
Me: wala man, Naggera gihapon diha bisag gabie?
Joey: di namo pwede katulgan among mga bisita man.
Me: unya dili diay mo mangatulog? 
Joey: makatulog man pud mi, naglingkod lang lagi usahay. 
Me: pag-amping diha.
Joey: mainspired ra pud ta ana ba. Dili man nako ma promise nga magkita pa tag balik pero naa ka perme sa akong huna². 
Me: magkita pa ta Sir.
Joey: unta Ma'am. Magkita pa ta aron makagunit ko sa imong kamot nga humok kaayo haha. 
Me: joke pa Sir.
Joey: Dili man to joke, pero katawa ta usahay ba aron mawalang kakapoy. 
Me: magkita pa ta 
Joey: iampo nalang ko Ma'am. 

Paghuman sa tawag ni Joey, nipiyong nalang ko ug giampo siya ug iyang mga kauban. Ngano man gyod nga magpinatyanay pa man gyod ang mga isig ka Pilipino. Wala gyod ko katulog anang gabieha sige ra kog tan-aw sa mga balita kon na unsa na sa Marawi. Kon daghan pa ba ang mga terorista pero mas ni grabe man noon ang gyera sa siyudad. Lami kaayo atong tulog unya naa diay mga uniformed personnel nato nga walay mga tulog nga nakiggera para maprotektahan lang  atong nasod ug ang mga tawo. 
Niabot nalang ug usang buwan wala pa gyod mahuman ang gera sa Marawi. Bisag wala mi didto mapangulbaan mi kada adlaw kay naay mga balita nga mga air strikes unya naay mga sundalo nato nga maapil. Mahuwasan lang mi kadali ug manawag namo si Kuya ug manawag nako si Joey pero taod² mahadlok na pud mi ug unsay mahitabo sa sunod mga oras o adlaw. Dili gyod lalim ug naa kay pamilya nga sundalo, kinahanglang andam naka sa mahitabo buhi man o patay ang mobalik nimo.
Mga month nato sa July wala gihapon nahuman ang gera. Nanawag nako si Ate Gen nga naa sila sa cdo kay nasamdam si Kuya Kevin. Paghumag tawag namo nag dali dayon mig kuha ug ticket ni Kuya Ben paingon sa cdo, sigeg byahe ang barko sige pud kog hilak. Grabe gyod akong kulba ug naunsa nay kahimtang ni Kuya gusto nalang ko nga moabot mi dayon. Si Kuya Ben wa nalang gyod nagtingog kahibalo ko nga nabalaka pud siya pero unsaon man wala naman gyod mi mahimo, apil naman gyod sa trabaho nila ang mapusilan bisag mamatay apil na sa ilang trabaho. Higpit kaayo pag-abot namo sa cdo kay martial law tibuok Mindanao di gyod ka kalusot ug walay ID. Makakita ko sa mga sundalo mahinumdom ko ni Joey ug komusta napud to siya ug sakit gyod paminawon nga makaingon gyod tag buhi pa ba kaha to karon.
Pag-abot namo sa Hospital, nasungot ko kay ga ngisi² pa si Kuya Kevin. Grabe na raba namong kulbaa ug naunsa siya. Iyang bukton ang naigo maayo kay dili kaayo grabe pero nalooy ko gatan-aw ni Kuya kay nang lawom ang mata unya naa pay samad sa iyang kamot. 
Me: Kuya pahuway sa ta sa Cebu 
Kuya: layo rang Cebu Cyn, nagpatambal ra ko ani ug maayo na ni mobalik pa ko sa Marawi, naa pay mga kauban nako adto.
Me: di ba pwedeg mo leave sa ka? 
Kuya: mipahuway bitaw ko ron, gamay raman gani ni kaayo kontra sa mga igo sa akong kauban. Sagdi ra imong Kuya naa bitaw koy anting² di ko dali mamatay. 

Bisag klaro kaayo nga gikapoy gyod si Kuya Kevin, wala gihapon maluya iyang fighting spirit. Kanunay siyang moingon nga naghuwat pa iyang mga kauban sa Marawi maong kinahanglan gyod siya mobalik. Bisag lami nalang gyod kaayo nga bitbiton si Kuya pauli sa Cebu, wa gihapon mi mahimo kay ang moatras maoy dili gyod niya himoon. Nigawas mi ni Kuya Ben adto sa hospital kay palitan namog pagkaon sila Ate Gen dihang naay mga nangabot army. Nanggidala ug mga pasyente nga sundalo diha pay nasugat namo nga wana maporma ang tiil. Nahadlok gyod ko nagtan-aw, mao diay ni porma sa mga sundalo nga gikan ug gera ,looy gyod kaayo tan-awon. Diha nami sa gawas sa hospital sa nakalingi ko sa mga army, nihunong gyod ko kay  kita man gyod ko ni Joey nag estorya ug laing army. Wa gyod ko makalihok, nilakaw nalang siya pasulod dinha pa ko naisog nga sundan siya wa nako magtagad ni Kuya Ben. Mura gyod kog buang nga nidagan ug kalit, pag-abot nako niya gibira nalang nako iyang uniform aron makalingi siya apil pud siya nakuratan ug kinsay nangbira niya. 
Me: Sir! musta? 
Joey: oi Ma'am ikaw man diay na. Kanus-a raman ka diri?
Me: karon pa, pagkahibalo namong naa si Kuya dinhi gidala. 
Joey: mao lage, bisitahon lage siya nako ron kay mobalik napud kog Marawi. 
Me: unya? Musta man ka? 
Joey: kalooy sa Diyos kompleto pa. Mobalik napud lagi adto kay wa pa gyod mahuman among trabaho didto.
Me: sige, amping Sir. 
Joey: nagkita gyod tag balik. 
Me: ingon bitaw ko, ug magkita pa gyod tag balik sunod. 
Joey: maghuwat ko ana Ma'am.

Wala nami nagdugay ug estorya ni Joey kay nangita napud nako si Kuya Ben kay nikalit ra daw kog kawala. Gaan kaayo akong feeling nga nakita nako si Joey, ok ra kaayo siya. Pagbalik pa gyod namo sa Hospital nagkakita pa gyod mig balik ni Joey, pasakay na siya sa military track unya malabyan pa gyod namo. Nagpaawahi gyod ko ni Kuya Ben. 
Joey: kita napud ta Ma'am? 
Me: haha, ingon bitaw ko nimo. 
Joey: lain na gyod ni ba. 
Me: magkita napud tag balik sunod. 
Joey: sige sunod napud Ma'am. 
Gitunol ni Joey iyang kamot  nako maong gidawat pud nako pero dugay niya gibuhian. Wala ra pud ko, nakabantay pa ko nga naa puy samad iyang kamot. Pero wala ko laini kay gigunitan nako ang kamot sa sundalo nga andam gyod nga mamatay para sa atong nasod. 
Me: salamat sa inyong mga sakripisyo Sir, amping, magkita ra ta puhon.
Joey: di ko mo promise Ma'am pero paningkamotan nako, magkita ra ta. 

Ni salute pa ko niya bisag daghang tawo sa palibot. Deserving kaayo siya nga hatagan ug respeto.
Paglakaw nako, imbes kay malipay unta kong nagkita ming Joey. Kahilakon noon ko kay samot dili nako malimot sa iyang nawong ug samot nga mahadlok ko para niya. Nagsakit noon akong boot nakakita ni Joey.
Mga 2 days ra pud mi sa cdo kay naa mi mga trabaho ni Kuya Ben. Pero paglakaw namo gigakos gyod nako si Kuya Kevin, mahadlok ko nga dili na ko makagakos niya sunod.

Me: Kuya maghuwat mi nila Lolo ug Lola nimo sa Cebu, mingaw nato kaayo nimo.
Kuya: igakos nalang ko nila Cyn, ingna  mingaw napud ko nila. 
Me: bahala ka, dapat ikaw moingon ana. Kamo ni Ate Gen dapat moadto.
Kuya: ok, gahi gihapon ka sugoon hangtod karon da.
Me: bantay gyod kag dili ka moadto. 
Kuya: lage, nang regards pud nimo si Joey. Uyab namo? 
Me: dili oi! 
Kuya: sumbong ka nakong Kuya Ben.
Me: isumbong ba aron matinood. 
Gigakos gyod nakog hugot si Kuya Kevin ug pwede palang utrohon ang panahon nga wala nalang siya nagsundalo. Di ko gustong mawad-ad pag pamilya. First time pud nga nigakos si Kuya Ben ni Kuya Kevin,  nakahilak noon kog samot.
Kuya Ben: maghuwat mi nimo. Pag-amping perme adto, wa pa mi makahatag ug regalo sa imong kasal.
Kuya Kevin: ihatag nuon na karon
Kuya Ben: dapat kuhaon nimo sa Cebu.  Dili pwedeg dili ikaw mokuha.

Niuli mi ni Kuya Ben sa Cebu. Balik sa normal namong mga trabaho pero wala gihapon nawala among kabalaka sa kahimtang ni Kuya Kevin kay nabalitaan namo nga pila ka semana nibalik na pud siya sa Marawi. Mura ramag gikan ni time out kadali balik napud sa duwa. Usahay maglabad na akong ulo sa mga balita about sa Marawi. Sige kog ingon kanus-a paman tawon na mahuman hapit na mo 4 months sige gihapon ug gyera.
Makaginhawa ra gyod tawon mi ug manawag sila nga ok ra sila didto.

Not until , dihay nanawag namo. Giingon  ang sakit kaayo nga balita nga usa  si Kuya Kevin sa naigo sa IED. Nakasinggit nalang ko sa kasakit. Niabot gyod among gikahadlokang balita. Namatay akong Kuya Kevin. Usa siya sa mga sundalo nga nagsakripisyo para sa atong nasod. Usa ka isog ug walay kahadlok nga sundalo. "

Part 2:

"" It takes a strong woman to love a brave soldier "" 

Isa sa pinakasakit nga mga adlaw sa atong kinabuhi ang pagkawala sa usa sa atong pamilya. Dili kabayran ang kasakit nga atong mabati ang kahuot sa dughan nga maka-ampo nalang ka nga mangamatay nalang unta dayon ang mga tawo nga naghimo aning tanan nga unta mamatay sila labaw pa sa pagpatay nila sa atong pamilya. Kaingon kog andam nako sa mahitabo kang Kuya tungod sa iyang trabaho pero dili pa diay ,sakit kaayo sa boot. Kung nasakitan ko doble² ang sakit nga gibati nila Lolo ug Lola. Grabe ilang pag-atiman nila namo, ni Kuya unya ing-adto lang kasayon nga gikuhaan ug kinabuhi. Gigakos nalang nakog hugot sila Lolo ug Lola kay maoy last nga hangyo ni Kuya nako. Bisag mabati nalang nila ang kataposang gakos ni Kuya. Nauli namo ang patayng lawas ni Kuya kauban si Ate Gen. Nalipay mi nga nakauli na sila pero sakit kaayo nga dili na namo ma estorya sa Kuya. Sakit kaayo nga dili na namo siya magakos ug makadungog sa iyang mga katawa. Wala namo pasagdi si Ate Gen kay mas labaw pud siyang mas nasakitan kay nawad-ag siyag bana. Pila pa gani ka adlaw silang nag-uban nga bana ug asawa gikuhaan dayon silag panahon kay kinahanglang magsakripisyo ni Kuya para sa atong nasod. Igo nalang mi sa hilak, kay mao ang gipiling kinabuhi ni Kuya, mao ang iyang gipanumpaan nga buhaton. 

Nipahulay nalang si Kuya wala gihapon nahuman ang gyera sa Marawi. Wala nako motan-aw ug mga balita, bisan sa social media wala nako nag-open kay di ko gustong makakita sa lugar nga gipatay si Kuya magsakit lang akong dughan. Sigeg tawag nako si Joey pero dili nako matubag ug usahay dili gyod nako tubagon, mahadlok ko. Nakagusto nakong Joey bisag wala pa mi kaayo nagkaila bisag kaduha pa mi nagkita pero gibati na nako nga gusto nako siya. Pero mahadlok nako kay sundalo siya, naa pa gyod siya sa gyera walay siguro iyang kinabuhi ug mahadlok ko nga maparehas siya sa akong Kuya nga wala na makauli nga buhi. Talawan na kaayo kong makadawat ug balita nga naa napuy namatay. Mao nga sa sunod niyang tawag gitubag nako kay naa koy hangyo niya. Siya ray sige ug tingog namo, nangumusta siya nako, nag condolence sa pagkamatay ni Kuya pero ako nag sige rag ingon nga "" oh "" kay sige nakog hilak gipugngan gyod nako nga dili niya madunggan pero nakabantay siyang nikurog na akong tingog mao nga nangutana siyang naghilak ba ko. 
Me: Sir, naa lang koy hangyo nimo. 
Joey: unsa man Ma'am? 
Me: hangyo lang nako Sir, please ayaw nalang tawag nako, ayaw nako tawagi, ayaw nako pahibaw-a sa tanan,ayaw na tawag nako. Dili nako, dili nako gustong mahibalo nimo, mahadlok nako, please lang sir ayaw na tawag. Ug pwede dili nalang ta magkita sunod. Dili na nako kaya nga ma involved pa ug laing sundalo. Mao lang na akong hangyo nimo Sir. 

Sige kog hilak sigeg hangyo ni Joey. Sakit man kay nakagusto nakong Joey pero mas masakitan ko ug ipadayon pa namo nga sige lang kog kabalaka niya nga basig mapareha siyang Kuya. 
Dili na nako kaya ug duha pa akong bakhoan ug hilak kay namatay. Maayo pa nga wala koy nahibal-an kon na unsa na si Joey, kon naka survive ba siya sa gyera o wala. Maayo pag wala nalang koy impormasyon nga makuha kon na unsa siya, aron kanunay nalang siyang buhi bisan sa akong huna² ra aron dili nako mabalaka. Labon dili pa lawom ang pagkagusto nako niya, dili pa sakit kaayo. Dugay pa nakatubag si Joey sa pikas linya i-off nalang unta nako pero nitingog siyag kalit. 
Joey: ok Ma'am, nakasabot ra ko. Di lalim nga ma involved kag sundalo nga parehas nako kay gobyerno na ang tag-iya sa among kinabuhi. Bisan sa pamilya nako, sigeg ingon nga mo resign nalang ko pero mao gyod ni ang propesyon nga dili gyod nako buhian ug unta ma suportahan sa uban. Sige Ma'am buhaton nako imong hangyo. Pero Ma'am ug itugot sa panahon nga mabuhi ko ug magkita tag balik, hangyo pud nako nga unta dili mausob ang imong tagad nako kay dili pud ko malimot sa imong igsoon nga mura na pud nakog igsoon. Ayo² nalang ma'am salamat. 

Wa ko katingog sa giingon ni Joey, gi off dayon niya paghuman niyag estorya. Nisamot kabug-at akong boot sa iyang giingon, murag napasakitan man noon nako si Joey imbes tagaan nakog suporta nga mao iyang kinahanglan. Pero gipugos gyod nako akong kaugalingon nga dawaton nga dili gyod para nako si Joey, dili ko isog nga pareha niya kay talawan kaayo ko nga pagkatawo. Dili pud ko parehas ni Ate Gen nga isog nga dawaton tanan kay mao pud iyang gipili nga lalaki. Mahadlok gyod ko kaayo nga maparehas ni Ate Gen. Nanumpa gyod ko anang adlawa nga last na nako nga mohilak tungod sa sundalo, nga kalimtan nalang nako si Joey ug isalig nalang nako siya sa Ginoo. 

Nabawi sa atong gobyerno ang Marawi sa October 2017. Wala ra nakagamot ang mga terorista sa atong nasod kay naa tay mga isog kaayo nga sundalo nga andam magpakamatay para sa mahuman lang ang ilang misyon ug usa na akong Kuya adto. Nalipay pud ko sa balita nga nahuman na ang gyera sa Marawi kay wala gyod masayang ang sakripisyo sa mga sundalo nga na injured ug mga sundalo nga namatay. Ug wala gyod nako malikayi nga mahinumdom ni Joey ug apil ba siya sa mga sundalo nga naka survive. 
Giampo nalang nako nga maayo iyang kahimtang human sa gyera. 
Wala ra nabuntis si Ate Gen kang Kuya, pero nalooy ko nagtan-aw ni Ate sa pauli na siya sa ilaha. Naa gihapon sa iyang nawong nga nasakitan sa pagkawala sa iyang bana pero kanunay niyang echeer-up iyang kaugalingon aron di maguol.
Me: Ate, mobisita ra ko nimo adto. 
Ate: Salamat Cyn, ma miss ka nako, ug labaw na imong Kuya kanunay nako siyang madamgohan nga naa ko diri.
Me: laina sad ni Kuya wa gyod siya masaag sa akong damgo? 
Ate: proud kaayo ko sa imong Kuya nga siya akong nabana, wa ko magmahay nga sundalo akong gimahal Cyn kay di lang ako ang maghinumdom niya kondi tibuok Pilipinas. 

Nakahilak ko sa giingon ni Ate, di gyod ko parehas niya. Lig-on kaayo si Ate Gen, bantog rang inlove kaayo si Kuya niya. Wa gyod masayop ug pili akong Kuya ug asawa. Paglakaw ni Ate Gen, nigaan pud akong gibati kay kahibalo ko nga ok ra ang gibilin ni Kuya makapadayon ra si Ate Gen bisag wala na si Kuya.  
Gipadayon namo among kinabuhi, usahay mingawon mi ni Kuya amo lang hinumdoman ang mga panahon nga kauban pa namo siya nga badlongon kaayo kay dili mosulod ug klase ug apason nalang ni Lolo, dili nalang namo hisgotan ang pagkamatay niya sa Marawi kay mosamot ug kaluya si Lola ug Lolo ug magool kay naa pud silay mga sakit . Sukad nawala akong isa ka Kuya, mas nasuod pud ko kaayo ni Kuya Ben kay kami nalang duha ang magtinabangay.

Wala nakoy contact ni Joey wala nako kahibalo ug asa na siya ug komusta na siya kay nagbag-o gyod kog sim aron dili ko matental nga motawag niya ug mangomusta. Nakita nako ang mga listahan sa mga namatay nga sundalo ug pulis ug wala siya naapil, nagpasalamat nalang ko nga safe gyod siya ug buhi pa. Pero magtan-aw ko sa picture ni Kuya sa listahan makahilak nalang ko. Wa ko mahibaw ug proud ba ko nga naapil siya sa mga gitawag nga mga bayani sa Pilipinas o masuko nganong naapil pa man gyod siya. Bahala untag dili nalang siya bayani basta naa gihapon koy Kuya. Year 2017 namatay si Kuya ug pagkasunod tuig 2018 nisunod pud si Lola ug Lolo. Nauna lang si Lola ug 6 ka buwan kang Lolo. Nanggisunod gyod silang tulo, murag nanggisabot nga biyaan gyod mi ni Kuya Ben. Sakit man pero wa pud mi mahimo kay di napud kaya sa ilang lawas kinahanglan na gyod nilang mopahuway kay nahuman napud ilang gipanumpa sa among ginikanan nga buhion gyod ming tulo. Dakong pasalamat namo nila kay nagsakripisyo pud sila para mabuhi mi. Mga bayani pud sila parehas ni Kuya kay isog pud kaayo silang naningkamot bisag lisod ang kinabuhi ug bisag naa na silay mga edad makuha lang namong tulo among mga pangandoy. Ug kon wala sila, dili mahimong isog ug maayong sundalo akong Kuya.

Gipabalhin ko ni Kuya Ben sa ilahang balay aron dili ko mag-inusara, malingaw pud ko kay naa nakoy pag-umangkon, usahay mingawon ko nila Kuya Lolo ug Lola kay hilig ra ba kaayo silag bata malingaw gyod kaayo sila sa anak ni Kuya Ben. Wala ra gyod kaabot si Kuya sa iyang pag-umangkon. Usahay mobisita mi sa balay nila Lolo aron didto mi mag celebrate ug mga special occasions para murag kompleto gihapon mi tanan. Gipaatiman lang namo ug caretaker aron hinlo gihapon. Naghatod kog sweldo adto para sa among caretaker dihang diha siyay giingon nako.
Kuya Jun: Day, diha ra ba toy nianhi lalaki.
Me: Kinsa ya? 
Kuya Jun: ambot lang kinsa to, nangutana raman ug mao ba ni balay sa imong Kuya Kevin. Unya niingon pud kog oh, pero niingon pud kong namatay naman imong Kuya agi adtong gyera sa Marawi, unya nibalhin naka sa imong Kuya Ben kay namatay napud imong Lolo ug Lola. 
Me: unya? Unsa diay iyang tuyo. 
Kuya Jun: bawo lang, ingon raman tog amigo siya sa imong Kuya. Paghuman nilakaw ra pud. Wa pud ko kaila sa nawong kay gahelmet. 

Wala rapud to nako kay daghan gyong barkada si Kuya ug daghang sigeg anha sa balay mangutana ug tinood bang balita nga namatay siya sa Marawi. Daghang gyong sood si Kuya kay tabian kaayo ug dali ra ikasabot maong dili nako matingala ug naay mobisita. Pila ka adlaw sige nakog balik² sa daan namong balay kay maghinlo ko sa mga kwarto kay mobakasyon among paryente gikag probinsya. Tingala ko pagsunod nakong balik dihay nay motor nakapark, nagdali pud ko pasud kay basig naay tuyo , mao puy paggawas sa lalaki nga naka helmet. Mura pug nakurat ang akong gikatagbo, nakahuna² na gani ko nga basig tulisan siya.

Me: unsay tuyo nato Sir?  
Siya: naa ra koy gihatod Ma'am. 
Nakulbaan ko kay murag naka pamilyar ko sa tingog. Gitan-aw gyod nako iyang mata ug siya ba gyod sige pa siyag likay² nako hangtod sa niabot si Kuya Jun gadala pag tubig. 
Kuya Jun: Sir, diba moinom pa kag tubig? Nawala man kag kalit. 
Siya: ayaw na Nong, nagdali diay ko. 
Unya nilakaw ra siya dayon, nahibung gyod ming Kuya Jun. 
Kuya Jun: naunsa man tong tawhana, gihago raman gyod kog kuha ug tubig. 
Me: nag-unsa diay to siya ani Ya?
Kuya Jun: mao man toy nianhi pag niagi. Karon nibalik napud kay diha siyay gihatag mga gamit man daw to sa imong Kuya tua sa sulod unya nangayo nakog tubig pagbalik nako nawagtang ramag kalit.

Diha naka sure na gyod ko nga si Joey to labina pag tan-aw nako sa mga gamit nga iyang giuli, mga gamit gyod ni Kuya sa didto pa siya sa Mindanao, diha pay mga notebook ni Kuya ug mga pictures uban sa iyang mga kaubang sundalo ug sila ni Joey. Nakahilak ko nagtan-aw sa iyang pictures , na ulaw kog kalit sa akong gipang-ingon ni Joey sa didto pa siya sa Marawi. Wala laman ko nakapangumusta niya kay naglikay siya tungod sa akong giingon, iya gyong gituman akong hangyo nga likayan nalang gyod ko. Nagduha² nako ug sakto ba akong gihimo, sakto ba nga palabyon nako ang parehas ni Joey pero mahadlok na gyod ko nga ma involved pa ug laing sundalo. 

#Soldier
FINALE

Sukad adto wala na nako makita ug usab si Joey nga moanha ug balay. Sige kog gyod kog balik² aron matagbo nako siya ug ma estorya pero wala na mausob iyang pag-anha.
Naa koy sayop sa akong gi pang estorya niya. Nagpadala ko sa akong kahadlok sa iyang trabaho ug anha pa ko nakaamgo nga mahal gyod nako si Joey kay wala gyod siya nawala sa akong huna² bisag unsaon nako. Mao nga gipangita nako iyang fb sa mga friends ni Kuya Kevin ug ako siyang gi-add pero nilabay nalang ang buwan wala ko niya gi accept. Wala gyod ko kapugong ako na gyod siyang gi chatan ug " Komusta sir? , Salamat sa paghatod sa gamit ni Kuya ". Nagpabaga gyod kog nawong bisag ako ang nang reject niya ako gihapoy nigukod. Nalipay ko kay Ni chat siyag balik ug " ok ra ma'am, gipadamgo siguro ko sa imong Kuya kay ipauli ng gamit niya ninyo ".
Nalipay gyod ko nga ok ra ming Joey, nga wala ra siya masuko nako gi accept pud ko niya sa fb pero dili siya online kanunay kay tua napud siyag Mindanao. Wala napud siya maghisgot sa akong gipang-ingon adtong didto pa siya sa Marawi. Usahay ra mi mag contact ni Joey moabot gani ug mga pila ka buwan usa siya maka reply , ok ra pud ko kay gi practice na nako nga dawaton nga ing-ana gyod iyang trabaho kay andam na nakong dawaton si Joey.

Sa year 2020 sa wala pa to ang covid nibakasyon ko ila Ate Gen sa Iligan, didto na sila namuyo sa iyang pamilya. Wala na sila namalik sa Marawi kay tungod pud sa trauma, ug napatukod pud nilag balik ilang negosyo sa Iligan sa tabang pud sa ilang mga paryente. Pag-abot nako, gimingaw kaayo ko ni Ate Gen kay mura na gyod nako siyag igsoon wala gyod niya pasagdi ilang kaugalingon sa pagkawala ni Kuya mas ni gwapa nuon siyag samot ug nakahibalo ko sa rason kay naa na diay siyay bag-ong gihigugma. Wala ko nalain sa desisyon ni Ate ug ok ra kaayo nako nga naa siyay bag-o nga lalaki sa iyang kinabuhi kay deserving pud niya nga malipay ug usob pagkawala ni Kuya. Gipaila² niya nako iyang bag-o nga gimahal ug murag nahugno akong kalibotan pag kakita nakong Joey, kaingon kog lahi nga sundalo iyang sigeg ingon.
Ate: Cyn imong Kuya Joey, sure ko kaila ka ani kay best friend man ni sa imong Kuya.

Wa ko katingog, nagkurog² gyod akong kamot ug gamay nalang gyod makahilak nako sa kasakit, lugos nako makatulon ug laway. Si Joey ang bag-o nga uyab ni Ate Gen. Gitunol ni Joey iyang kamot nako, dili unta nako dawaton pero nagtan-aw si Ate. Gipugngan nalang gyod nako nga dili magkurog² akong kamot.
Joey: Ma'am Komusta?
Me: ok ra Sir.
Ate: ayaw na pag sir ana cyn, Kuya nalang.

Wa na gyod ko kaagwanta nag excuse ko kay mag cr ko kadali. Didto ko naghilak ug gipugngan gyod nakong walay makadungog. Nagkurog ko nag abri sa mga chat ni Joey nako, diha siyay chat nga niingon nga " sorry ma'am pero murag magkita gyod tag balik " , nisamot akong luha kay kaingon kog para to namong duha pero ang ipasabot diay niya kay sila na ni Ate Gen. Gikumot gyod nako akong baba aron walay makadungog sa akong hilak. Sakit kaayo akong kasing² kay na fall kong balik ni Joey pero ulahi na diay ko ug nganong sa kadaghang babae nganong si Ate Gen paman. Nagdali gyod kog hilam-os sa akong nawong kay diha nay natuktok sa pultahan ug si Ate Gen pa gyod. Pag-abri nako, naklaro dayon ni Ate nga naghilak ko.
Me: wa ni Te, nahinumdom lang kong Kuya kevin kang Kuya Joey gimingawan ko pagkakita niya.
Ate: ako pud Cyn gimingaw ko sa imong Kuya. Dili nako siya kalimtan Cyn. Bisag naa na si Joey, naa gihapon imong Kuya sa akong kasing².
Me: dugay ra mong Kuya Te?
Cyn: dugay² napud Cyn. Nakontak ko niya kay diha siyay gihatag nga gikan sa imong Kuya unya sa sige namog estorya, nahulog ko niya ug siya pud wala na namo napugngan. Ug Cyn, buntis ko ron.

Gikalit nalang nakog gakos si Ate kay wala gyod nako mapugngi akong mga luha. Para makaingon nalang siya nga nakahilak ko sa kalipay nga parehas niya, si Ate naghilak tungod sa kalipay pero ako naghilak tungod sa kasakit kay murag gi dok² akong dughan.
Me: congrats te, nalipay ko para nimo para ninyong Kuya Joey.

Walay sala si Ate Gen kay wala siya kahibalo nga nag sige mig contact sa una ni Joey nga diha pa si Kuya. Wala puy sala si Joey kay akoy unang nitalikod sa kon unsa may iyang gibati para nako adtong panahona, ug bisag nag kacontact namig balik wala na siya nagpakitag motibo para nako, ako lang gyod ang nilaom nga basin naa pa. Pero nakakita na siya ug mas labaw pa nako. Wala nako nibalik ug atubang ni Joey anang adlawa kay basig magsige nalang kog hilak sa ilang atubangan. Wala nila ang kinahanglang mahibalo nga nasakitan ko. Si Kuya Ben lang ang gitawagan nako ug gisulti nako niya tanan, nabalaka napud si Kuya kay sige ra kog hilak.
Kuya: kaduha na ni nga dili maayo imong pag-anha sa Mindanao. Last na ni nimong anha. Dili naka nako tugtan. Uli na ari Cyn, wala kay Kuya dihang mahilakan.

Nanawag si Kuya Ben ni Ate Gen, nga kinahanglan nakong mouli kay naay emergency. Paagi to ni Kuya nga dili malain ug sabot ni Ate Gen ang sayo nakong pag-uli. 2 days pa ko sailaha unya 1week among sabot pero dili na nako kayang mag magpabilin mas masakitan ko ug makakita nilang duha ni Joey. Pero wala pa ko makauli nakakita gyod ug paagi si Joey nga magka estorya mi.
Joey: Cyn, wala ko kaayo nimo naka estorya. Komusta naman ka?
Me: haha, ok ra Sir ah Kuya diay. Ikaw?
Joey: ok ra gihapon, murag akoy gibinlan sa imong Kuya ni Gen. Wa nako mapugngi nga mahigugma niya. Ug magkita siguro mi sa imong Kuya, masumbagan ko adto kay akong gikuha iyang asawa. Pero, ipanumpa nako Cyn nga mahalon nako si Gen parehas sa pagmahal sa imong Kuya niya hangtod sa kataposan nakong ginhawa.

Nikatawa nalang ko bisag nangahagbong na akong luha. Dili ko gustong mahibaw-an ni Joey nga nasakitan ko sa iyang giingon ug naa pa diay koy feelings niya. Di ko gustong malain ang tagad namong tulo.
Me: haha, naunsa bang gimingaw man nuon kong Kuya Kevin. Sure ko, nalipay to nga ikaw ang moamping ni Ate kay kaila nato nimo.
Joey: ayaw hilak mura mag giaway ka nako ani, kaduhaan gyod ko sa imong Kuya ba.
Me: haha, wala oy, gimingawan lang ko basta maghisgot ng Kuya.
Joey: salamat Cyn nga wala nabag-o imong tagad nako.
Me: nganong mabag-o man uroy, karon duha napud akong Kuya. Akoy ninang ha.
Joey: ok kaayo, Basta dili lang ka motago ug pasko.

Malipayon kaayo si Joey ni Ate Gen bisag sakit andam nakong dawaton tanan para dili ko makaguba ug pamilya. Andam nakog gakoson tanang sakit sa dughan ug pagmahay aron dili mahimong komplikado ang tinagdan namong tulo. Andam kong malipay para nilang duha, bisag sa sulod murag gipikas akong kasing², mao siguro ni premyo sa akong pagkatalawan.
Silang duha ang nihatod nako sa pantalan, gipugos gyod nako nga mokatawa atubangan nilang duha bisag nagsakit na kaayo akong tutunlan ug pugong sa akong luha. Dili gyod para nako si Joey, dili ko deserving para niya.
Ate: amping Cyn, ma miss napud ka nako.
Me: ako pud te, ma miss ka nako. Kamo napud suroy sunod sa Cebu.
Ate: aw ana gyod kay taga didto man ning usa.
Joey: amping Cyn.
Me: yes Sir! ampingi si Ate Gen.
Joey: way problema na.

Pagtalikod nako, giubos nalang nako akong cap kay nagsigeg pangatagak akong luha. Nakapangutana pa tong nagcheck sa akong ticket nga ok ra ba daw ko kay nagsige kog hilak. Niingon lang ko nga gimingaw lang. Wala nako nilingi nilag balik, ug sawdon tanan nakong luha nga niagas sa Mindanao mura na sigurog usa ka balde.
Pag-abot nako sa Cebu, wala pa ko kasulod sa sakyanan ni Kuya gigakos nako niya.
Kuya: perme nalang ing-ani nga nawong akong makita ug gikan kag Mindanao. Lami mobalik adtong mga bata pata nga problema lang nato ang atong bawon. Ing-ana mn gyod ng mahigugma Cyn, ug naay kalipay naa pod ang kasakit. Makalimtan ra ni nimo.

Gikasal sila Joey ug Ate Gen adtong March 2020 wala pa naglockdown. Giimbitar ko ni Ate pero daghan kog pasumangil ug gi segundahan pud ni Kuya Ben nga dili ko maka adto kay naa mi giasekaso. Ingon ni Kuya Ben nako nga mura nakog nagpakamatay ug mo attend pa ko. Wala nami koneksyon ni Ate Gen maong dili nako importante adto. Wala ko magdahom nga sa sunod kita namong Joey laing babae na diay iyang gigunitan. Ug wa ko magdahom nga ang babae nga para diay niya maoy akong nakauban. Naa gyod sa ulahi ang pagbasol pero ug papilion kog ibalik ang panahon, pilion gihapon nako nga nakaila si Joey kay tungod niya ug ni Kuya Kevin nidako akong respeto sa mga sundalo. Moot kaayo paminawon nga pareho ra diay silag babae nga mahalon, mag bestfriend gyod silang duha, swerte kaayo si Ate Gen duha ka maayong lalaki ang niabot niya. Wala koy kasuko ug gidala nga kahiubos ni Ate Gen, buotan kaayo si Ate mao nga dili nako matingala ug daghang mahagbong niya.

Karon, naa gihapon ang sakit. Sa pagkawala ni Kuya Kevin, ug sa nahitabo namong Joey pero nalipay gihapon ko nga nahitabo ang tanan kay na realized nakong dili man diay ko talawan. Kaya man diay nako nga moatubang ug samag gyera nga sakit bisag niagig kamatay akong kasing² nakahimo gihapon ko nga dili moatras ug padayon gihapon bisag nag samad² na. Murag atong mga sundalo, bisag grabe ng sakit sulong gihapon way atrasay. No retreat no surrender.

I salute to all soldiers nga parehas ni Kuya ug Joey nga andam mamatay para sa nasod. Deserving silag tagaan ug dakong respeto. Dili lang sa adlaw nga nagsakripisyo sila sa ilang kinabuhi , kondi sa panahon nga makakita ug makabati pa sila nga ato silang girespeto ug maayo. Bisag naa silay nahimo nga dili sakto sa ubang butang , dili nato butangan ug buling ilang propesyon kay andam nilang kalimtan tanan para sa atong nasod.
Ug sa mga fallen heroes nga parehas ni Kuya dili nato sila kalimtan kondi himoon nato silang inspiration nga padayon nga mahalon atong nasod nga Pilipinas.

Sa mga nag research sa name nga Kevin sa mga fallen heroes nato sa Marawi seige. Dili Kevin ang name ni Kuya, for the privacy nalang namong tanan labina sa asawa ni Kuya ug ni Joey. Wala ko maggamit sa mga tinuod namong pangalan.

Daghang salamat sa pagbasa.

























3 comments:

Featured Audio: Hubog ka, mao gidala tika sa Paradise.

Latest Stories